Ope brev til samferdsleutvalet i Møre og Romsdal fylke

- Gjer om vedtaket om Eidsdal-Linge

Leiar i Eidsdal Næringsutvikling, Merete Løvoll Rønneberg. Arkivfoto  Foto: Bjørn Arild Hatlem

Pris: Torunn Ljøen og Petter Melchior frå Melchiorgarden i Norddal vann Optimistprisen for 2013. Prisen skal vere ein stimulans og inspirasjon til positiv samfunnsutvikling i verdsarvområdet med omland.  Foto: Arkiv

Meiningar

Nærings- og bygdeutviklingsorganisasjonane på sørsida av Norddalsfjorden er sterkt uroa over endringane knytt til sambandet den seinare tid, og kva konsekvensar dette kan få for busetjing og næringsutvikling i desse bygdene.

Siste ferjeavgang må flyttast til seinare på kvelden

Vi merkar oss at det like over nyttår vart gjort endringar i avgangstidspunktet for sisteferja på Eidsdal-Linge, og at siste avgang frå Linge vart flytta 5 minutt fram alle kveldar i veka. Det kan virke som ein bagatell, og så vidt vi kan finne, har det ikkje kome noko varsel om endringa eller høve til å uttale seg på førehand.

For oss som bur i desse bygdene føyer dette seg inni rekkja av endringar og justeringar frå statleg og fylkeskommunalt hald som gjer det vanskelegare å bu her. 5 minutts framflytting av siste avgang er ikkje uvesentleg dersom ein i utgangspunktet har dårleg tid. Men hovudpoenget vårt er at dette er utvikling i feil retning!

Vi ber i staden om at det vert arbeidd for å få etablert sisteferje frå Linge kl. 24.00 kvar dag gjennom veka.

Då vil det vere mogleg å komme seg heim dersom ein arbeidspendlar med lengre jobbreiser og m.a. kjem til Vigra på seint fly. Det same gjeld folk som deltek på frivillig arbeid og regionale møte etter arbeidstid, eller er aktive i idrett eller kulturaktivitetar. Det er ikkje uvanleg med kveldsmøte t.d. på Molde eller i Ørsta/Volda, der ein ønskjer å samle heile regionen. Kvifor skal ikkje vi ha moglegheit til å delta fullt ut – og samstundes kunne komme oss heim etterpå?

På tide med nattferje i helga

På helg bør det setjast opp avgangar seinare på kveld/natt, t.d. i tidsrommet 01-02, minimum laurdag kveld. Dette vil gje folk frå sørsidebygdene høve til å delta fullt ut på kulturarrangement andre stader, utan å måtte takke for seg «når moroa byrjar» for å nå sisteferja og komme seg heim. For dette er det vi opplever når ungdomsskuleelevane våre deltek på juleball i kommunesentera, når eldre ungdommar vil vere med på konsertar og dansar, og når vi vert inviterte til felles arrangement i andre bygder i vår eigen kommune, eller ønskjer å nytte oss av kulturtilboda her eller i ytre strok.

Føreseielege ferjeruter som korresponderer

Ferjerutene Eidsdal-Linge og Stranda-Liabygda bør generelt korrespondere betre. Dette er ei jobbreise for mange. Likeeins er det uakseptabelt at legetimar og andre ærend i kommunesenteret skal bli ei dagsreise grunna dårleg korrespondanse.

Elles er vi sterkt kritiske til «spontane» og uvarsla endringar av ferjeavgangar, slik vi opplevde m.a. hausten 2019: Frå ein dag til ein annan vart t.d. ein avgang flytta frå 14.30 til 14.00 frå Eidsdal, med den konsekvens at m.a. kulturskuleelevar frå sørsidebygdene måtte be om fri frå skulen for å nå oppsette timar i kulturskulen i Valldal. Irriterande – og det burde vere unødvendig, særleg når andre aktørar som t.d. kulturskulen legg seg i selen for å tilpasse planane etter oppsette ferje- og bussruter!

Ferjetakstane må reduserast for lokalbefolkinga

Vi har engasjert oss i felles opprop for å protestere mot auken i ferjetakstane og innføringa av autopass. Diverre ser ikkje dette ut til å ha blitt lytta til. Vi merkar oss òg aksjonane i ytre strok, men finn det på sin plass å seie frå i klar tekst om at konsekvensane av takstaukane vert minst like alvorlege for oss.

Det nye systemet er lagt til rette for sentrale strok med godt utbygd infrastruktur og alternative transportmiddel. I transportsystemet her er dei aller fleste reisande besøkande (nesten ein million i året).

Det nye systemet med autopass flytter kostnader frå dei besøkande til dei fastbuande. Det er eit paradoks når diskusjonen har vore at besøkande bør betale meir for fellesgoda som dei forbrukar.

60.000 kr. i årlege ferjeutgifter?

I bygdene Eidsdal, Norddal og Geiranger har mange arbeidsplassen sin på nordsida av fjorden, somme også på Stranda (avhengige av to ferjesamband!). Ein person som er avhengig av å pendle berre Eidsdal-Linge dagleg med bil, får betydeleg auke i reiseutgiftene sine; frå ein årskostnad på 19.830 kr. i 2019 til 27.344 kr. i 2020. Då er det tatt høgde for ein månads ferie i juli, etter at autopassregulativ og dermed ytterlegare takstauke er innført for siste halvår i 2020. Held ein fram med dei same prisane i 2021 (ingen ytterlegare takstauke), vert reisekostnaden i 2021 heile 31.280 kr.

For dei som arbeidspendlar til Stranda, vil dette gje årlege reiseutgifter på godt over 60.000 kroner.

Er det familiar/par som berre arbeidspendlar Eidsdal-Linge, og ikkje kan samkøyre, får dei like høgde kostnader berre på dette eine sambandet! Utgifter for å delta i fritidsaktivitetar på andre sida av fjorden har vi ikkje nemnt!

Fråflytting kan bli konsekvensen

Med arbeid i Valldal eller lenger ute i fjorden, er dei fleste pendlarar avhengige av bil. Langt frå alle har arbeidstider der dei kan samkøyre. Dei auka kostnadane til ferjereiser uroar både dei direkte berørte og heile bygdesamfunna her inne. Folk slit med å få person- og familieøkonomien sin til å gå saman. Dei berørte vurderer moglegheitene: Flytting? Bil på begge sider av fjorden? Andre alternativ?

Kunne det vere mogleg å innføre eit «Innbyggjarkort» på ferja, etter same prinsippa som «ungdomskort»: For ein fast og akseptabel sum i månaden kan ein reise så mykje ein vil? Då kan vi byrje å snakke om innovative og positive bygdeutviklingstiltak.

Næringslivet vert ramma

Aktørar i bilverkstadbransjen kunne tidlegare dekke sine behov med eitt ferjekort. No har vi firma som må forskottere over 30.000 kroner for å dekke behova med bergingsbil, kundebilar, prøveskilt osb. For større firmabilar (lengde 8-10 meter) vil ein tur/retur over sambanda Eidsdal-Linge og Liabygda-Stranda koste 1592 kr no (takstsone 5). Den same bilen vil kunne køyre 400 km med dagens dieselpris, og konsekvensen er sjølvsagt at mange vil gjere sitt beste for å unngå ferjesambanda på sommarstid (når det er mogleg).

Ein konsekvens av auke i ferjetakstane, vil bli auke i kostnader på varer og tenester som krev transport inn, og dette gjeld snart det meste. Det trengst ikkje rakettforsking for å forstå at dette i neste omgang fører til reduserte tilbod og vi får ein negativ spiral; – eit stort paradoks i eit område som sit på Noregs største reiselivsikon, og der også styresmakter på alle nivå bør ha ambisjonar om ei positiv og innovativ utvikling!

Vend i tide, det er inga skam å snu (Fjellvettregel nr. 8)

Vi merkar oss at fylkespolitikarane i Nordland har snudd i spørsmålet om heving av takstsonene. Er ikkje dette mogleg i Møre og Romsdal også? Korleis kan dei klare det i Nordland, men ikkje hos oss?

Pendlarpass eller skikkeleg kapasitetsauke

Slik vi forstår det vil fylkeskommunen vidareføre ordninga med pendlarpass for innbyggjarar som må arbeidspendle i sommarhalvåret på ferja Eidsdal-Linge. Dette er vi takksame for, og ut frå dei tilbakemeldingane vi har fått, har vi inntrykk av at dette har fungert godt for dei fleste.

Eidsdal-Linge er det ferjesambandet i fylket som har suverent flest attståande bilar. Dèt er ingen tittel å trakte etter! For oss som bur i Eidsdal, Norddal og Geiranger, betyr dette òg at ein tur til lege/tannlege eller andre naudsynte reiser over fjorden, ikkje kan gjerast i ei handvending – ikkje ein gong om turen berre skal gå til Valldal. I dei mest belasta periodane vert dette fort eit dagsprosjekt, og dermed tidkrevjande og kostnadskrevjande særskilt for den som må nytte arbeidstid.

Vi meiner såleis at pendlarpass ikkje berre må gjelde for arbeidspendlarar, men for alle innbyggjarar i Eidsdal, Norddal og Geiranger. Dette bør vere eit minimumskrav inntil ein greier å auke ferjekapasiteten til å ta unna dei verste køane, og det må vel vere ambisjonen?

Bidra til levande bygder og gode lokalsamfunn

Vi som bur her kjenner på store frustrasjonar og avmakt fordi bygdene våre vert endå mindre attraktive, anna enn som besøksmål for turistar og tidlegare utflyttarar (og sjølv der er ferjetakstane avskrekkande for ein del). Det vert krevjande å trekke til seg nye innbyggjarar, og å oppretthalde og byggje opp nye næringar når ein vert belasta med så store ekstra kostnader.

Det hjelper ikkje å få midlar til all verdas bygdeutviklingsprosjekt, masterplanar og «gudane veit kva» dersom det stoppar med dèt. Det avgjerande er at styresmaktene legg forholda til rette slik at det fungerer å bu her og drive næring her i kvardagen. I dette tilfellet gjeld det ferja, -sjølve vegen vår ut i omverda og heimatt.

Meiner de verkeleg det er rimeleg og rettferdig at vi skal bli belasta med så store ekstra kostnader for å bruke den einaste vegen vi har, og er det rimeleg at reduserte ferjeavgangar i så stor grad skal hindre oss i å delta i aktivitetar, arbeid og samspel på andre sida av fjorden?

Vi rettar ei innstendig bøn til dykk om å sjå på desse vedtaka på nytt, og om å bidra aktivt til at bygdene våre også i framtida skal vere attraktive for busetjing og som arbeidsmarknader.